Perspectief op verandering (2)

[Dit is een update van een bericht van augustus 2013.]

Is het perspectief dat een professional in een sociaal wijkteam heeft op de veranderingen in het sociale domein, als gevolg van de decentralisatie van taken naar gemeenten, anders dan het perspectief van een buitenstaander (directeur van een zorginstelling, gemeente- secretaris, wethouder, journalist, koepelorganisatie, beleidsambtenaar)?

Het referentiekader waarmee we naar verandering kijken, bepaalt wat we waarnemen, wat we beschrijven en definiëren als verandering. Het wordt bepaald door het standpunt – letterlijk: het punt waar we staan en van waaruit we de wereld aanschouwen.

Change is in the eye of the beholder.

 

Twee wiskundigen uit de 18e eeuw, Leonhard Euler (1707-1783) en Joseph-Louis Langrange (1736-1813) hadden verschillende perspectieven op stromen van vloeistof. Het referentiekader van Euler is dat van een buitenstaander, dat de stroom beschrijft zoals het beweegt door de ruimte, bezien vanuit een vast punt. Het referentiekader van Langrange beweegt mee met de stroom, letterlijk: het kader rekt en buigt met de stroom mee.

Denk aan een stromende rivier met enkele drijvende boomstammen en bladeren. Het perspectief van Euler komt overeen met de blik vanaf een berg in de omgeving, van waaruit we als het ware een mentale landkaart voor de geest kunnen halen en we de stroom van de rivier kunnen beschrijven aan de hand van de weg die de boomstammen en bladeren afleggen, volgens een reeks van coördinaten op de landkaart. Bij het referentiekader van Lagrange bevinden we ons midden in de stromende rivier en hebben we goed zicht op de voortdurende beweging van de bomen en bladeren – de beschrijving van de beweging/verandering is niet gefixeerd maar dynamisch, relatief aan onszelf en de andere bewegende dingen in de rivier. [1]

Een boek over strategie dat ik nu aan het lezen ben (Chia & Holt, 2011) gebruikt een andere, maar vergelijkbare metafoor. Waar sta je als je het hebt over New York City, op een hoge wolkenkrabber of in een drukke straat? Een voetganger op straat heeft niet het overzicht, niet het afstandelijk vogelperspectief van de landkaart. De voetganger worstelt zich door de menigte en probeert zich een weg te vinden, zonder onder een auto te komen of tegen mensen, lantarenpalen of andere hindernissen aan te lopen. Het overzicht dat iemand vanuit de wolkenkrabber heeft kan de ervaringen van de voetganger in de straat niet bevatten, het kan slechts de positie en de route van de voetganger beschrijven (vastpinnen). [2]

 

“The involved strategy practitioner, like the pedestrian, is more like a skilled blind person attempting to negotiate her way around an unfamiliar room. He or she does not and need not have a ‘bird’s-eye’ view of the room to cope with his or her predicament successfully. Instead, with the aid of a walking stick (a prosthetic device that extends and reaches out to feel the world around him or her), he or she is able to find a way around successfully, relying on the tacit knowledge and coping capabilities acquired through continuing immersion in his or her life world.” [p.143]

Chia & Holt proberen met hun boek een andere kijk op strategie te geven. Zij zien strategievorming niet als een planmatig proces met een leider die vanuit de top van een organisatie (met vogelperspectief) de lijntjes strak in handen heeft en de boel stuurt naar een vooraf bepaald doel. Zij zien eerder de voetganger als bron van strategische vernieuwing.

De metafoor van de stroming in de rivier, of de ’stromen’ in de straten van New York, kunnen we vertalen naar het doenendenkenproces (DDP). Het referentiekader van Euler (vogelperspectief vanaf de berg of wolkenkrabber) komt overeen met het DDP-plaatje zoals hieronder weergeven (klik voor vergroting). Het is een beschrijving op afstand: als we naar een veranderproces kijken, kunnen we de verschillende punten/posities op een kaart markeren. Het referentiekader van Langrange gaat over wat zich (daar beneden) afspeelt in het DDP.

DDP_afpellen_v2a

Over dit perspectief van dichtbij heb ik in mijn artikel in M&O (april 2012, Twijfelen tussen doen en denken) niet zoveel geschreven. Maar … wordt vervolgd!

Overigens: dit alles raakt aan eerdere berichten die ik hier geschreven heb over de vakman en de bricoleur.

 

 

Bronnen:

[1] Sasselov D.D. (2013) Frames of Reference, in: Brockman, J. (2013) This Explains Everything. New York: Harper Perennial. p. 177-8.

[2] Chia C.H. & Holt R. (2011) Strategy Without Design – The silent efficacy of indirect action. Cambridge: Cambridge University Press. p. 141-3.