Wat is verstandig?

De blog hieronder na meer dan 2 jaar herlezend, zie ik 2 adviezen voor gemeenten in het sociale domein: (a) wees verstandig en niet beredeneerd; (b) maak fouten om te kunnen leren.

fotofouten1

Ralph Stacey onderscheid twee soorten rationaliteit: beredeneerd en verstandig.

  1. Rationaliteit als manier om tot besluiten te komen (feiten verzamelen, opties genereren en dan een keuze maken die maximaal voldoet aan de wensen/eisen/doelen). Rationaliteit is hier beredeneerd een keuze maken – en bijvoorbeeld niet op gevoel. Stacey noemt dit ’technische rationaliteit’.
  2. Rationaliteit als manier om verstandig te besluiten of handelen in een gegeven situatie. Rationeel is hier het tegenovergestelde van gek, absurd, gefantaseerd en extreem. Rationaliteit impliceert hier een test aan de werkelijkheid. Die werkelijkheid kan emotioneel of ideologisch zijn. Dit is de bredere opvatting van rationaliteit.

In de laatste betekenis kan het rationeel zijn om rationaliteit in de technische betekenis te vermijden. Denk bijvoorbeeld aan het handelen van een burgemeester direct na een ramp … in zo’n situatie is het verstandiger om het gedrag te baseren op emoties en overtuigingen, dan op een procedure van feiten verzamelen, opties genereren, enzovoorts.

Technisch rationeel handelen is alleen mogelijk in een afgebakende en voorspelbare omgeving — niet als er onenigheid is, onzekerheid of ambiguïteit. Technisch rationeel handelen is niet verstandig in een onzekere omgeving. In zo’n situatie is het nodig om op zoek te gaan naar aanknopingspunten (fouten). Het vraagt om twijfel en niet om een fixatie op het maken van de juiste beslissing volgens de juiste procedure. Daarvoor is psychische lenigheid vereist:

 “This kind of approach requires a considerable psychological adjustment. Most of us are used to being judged on whether we made the right choice. If it turns out to be wrong we devote much energy to concealing this fact, or in justifying our original decision. Applying technical rationality in conditions of great uncertainty leads us intentionally to avoid the search for error and to delay its recognition. If we abandoned technical rationality in these circumstances and searched for error instead, we would have to admit mistakes as soon as possible and avoid trying to justify them. Here we are talking about a mature recognition that being wrong is a valuable learning exercise, and this is a very difficult proposition in modern organizations.”

Kortom: soms is het verstandig om niet te redeneren, maar de ogen open te doen en te kijken naar de omgeving en het eigen handelen – en zo/daar aanknopingspunten voor verbetering te vinden.

[Bron: Stacey, R.D. (2011) Strategic Management and Organisational Dynamic: the challenge of complexity (6th ed). Harlow: FT / Prentice Hall /Pearson. p.154]