In het boek Erop-af schetst Jos van der Lans de contouren van het nieuwe sociaal werk. In het laatste hoofdstuk geeft hij 10 hervormingsprincipes. Over het eerste principe wil ik het hier kort hebben: “gemeenten moeten de veranderingsmacht grijpen“.
Van der Lans begint dit principe als volgt:
“Dat het in de frontlinies van de samenleving en aan de voordeuren van de instituties anders moet, is niet een nieuwe conclusie. Dat weten we eigenlijk al jaren. Dat is ook de reden waarom we spreken van integrale aanpak, van ketensamenwerking, van regierollen, allemaal initiatieven om (de veelvoud aan) partijen tot elkaar te brengen en hun werkzaamheden beter en efficiënter op elkaar af te stemmen. Echt veel zoden heeft dat niet aan de dijk mogen zetten. Nogal eens leidde het tot een extra vergadering of een extra professional, maar niet tot effectiever professioneel handelen.
Wat wel helpt, is als die integrale aanpak of ketensamenwerking zich in één persoon weet te verenigen. Een leidende professional, zoals de gezinsmanagers die in Amsterdam boven op multiprobleemgezinnen zitten en de wijkcoaches in Enschede. Dan is er, als het goed functioneert, geen sprake van een horizontaal overleg tussen gelijke professionals, maar van een verticale relatie: een professional is de baas en heeft sturingsmacht over andere professies. Dat is een stap voorwaarts.”
Vervolgens stelt Van der Lans:
- dat instellingen, maar ook uitvoerende onderdelen van een gemeente, zich verzetten tegen het afstaan van professionele macht;
- dat de gemeente het daarom moet afdwingen: verticale macht (hiërarchie) gebruiken, in plaats van horizontale macht (poldermodel);
- maar de meeste gemeenten zijn hier terughoudend in (vanwege de lange traditie van het particulier initiatief) … en laten het over aan het “maatschappelijk middenveld”.
Ik deel de analyse van Van der Lans. Ik denk ook dat de gemeenten meer dan nu de leiding echt moeten nemen. Met de aanstaande ‘transities’ van de jeugdzorg en de AWBZ-begeleiding zal dat nog meer nodig zijn dan nu (zie ook eerder bericht over zorgregie). Vraag is nog wel hoe een gemeente dit kan oppakken. Het vraagt om andere deskundigheid en vaardigheden (personeel) en is niet opgelost met een handreiking, stappenplan, of iets dergelijks.
[Bron: Jos van der Lans (2010) Erop-af: de nieuwe start van het sociaal werk. Amsterdam: Augustus. p.161-162]